“Ik wil het levenseinde bespreekbaar maken, dat ten eerste. Ook vind ik dat je moet streven naar een gelukkig afscheid. Ons is het gelukt, al wisten we in het begin niet wat er allemaal op ons af zou komen.

Mijn moeder had twee keer eerder borstkanker gehad toen de ziekte na vijftien jaar terugkwam. Uitgezaaid. Nadat we hadden gehoord dat ze niet meer zou genezen, vroeg ik hoe we deze periode zouden ingaan, ik kreeg geen antwoord. De aandacht is vooral gericht op het bestrijden van de ziekte, minder op de begeleiding naar het einde.”

Mantelzorger

“Gedurende tweeënhalf jaar ben ik de mantelzorger van mijn moeder geweest. Het was een periode waarin ik me soms machteloos en ontredderd voelde. Niemand vertelde me wat me te wachten stond en ik moest alles zelf uitzoeken. Ik heb mijn boek geschreven voor anderen die hetzelfde meemaken. Het is niet alleen het verhaal van ons, het biedt praktische adviezen zoals bij welke organisaties je bijvoorbeeld hulp kunt vinden en hoe je een dubbelrol als emotionele en praktische ondersteuner kunt vormgeven.

Dat ik die periode ben doorgekomen, komt vooral doordat ik ontzettend gemotiveerd was. Mijn moeder heeft ook altijd veel voor mij gedaan. En naast heel zware momenten, waren er ook onverwacht gelukkige. Op het laatst leefde ik vanuit een soort basisgevoel en vóelde ik daadwerkelijk dat echt niets belangrijker is dan het leven zelf.”

Palliatieve zorg

“In de zesenhalve week voor haar overlijden kreeg mijn moeder palliatieve zorg in een hospice. Daar was het uitgangspunt het geven van persoonlijke steun en zorg. Mensen die gaan sterven ervaren wat ze total pain noemen; er is pijn, verdriet en onzekerheid over alles.

De enige manier om dat lijden te verzachten is door simpelweg te helpen op alle fronten. We troffen lieve mensen die ons perfect begrepen, alles heel goed uitlegden en die enorm veel aandacht hadden, voor zowel mijn moeder als voor mij. Ik vond dat heel fijn. Als mantelzorger liep ik op mijn tandvlees en vanaf dat moment kreeg ik meer rust.

Mijn moeder knapte door de palliatieve zorg paradoxaal genoeg een beetje op. We hebben zelfs nog een tocht gemaakt langs voor haar belangrijke plekken, als afscheid.”

Uitvaart

“Haar uitvaart was prachtig. Voor een deel kwam dat door steun van onze kerk. Rooms-katholieken hebben mooie rituelen voor het overlijden. Zo was ik erbij toen mijn moeder twee weken voordat ze stierf een ziekenzalving kreeg.

Als mantelzorger voelde ik me soms moedeloos en ontredderd

Ik raad ook niet-gelovigen aan zo’n ritueel te organiseren; je kunt met intiem betrokkenen naar muziek luisteren, teksten voorlezen en laten zien dat je er voor elkaar bent. Het is troostrijk voor een zieke om alle mooie en belangrijke dingen te horen als hij of zij nog leeft.

Voor het afscheid van het leven moet je de tijd nemen. Je kunt het zien als het laatste hoofdstuk dat je aan je leven schrijft, met een happy ending.”

Rouw en troost

“Na mijn moeders overlijden kwam de klap. Gelukkig vond ik steun in mijn omgeving en kon ik erover praten. Soms stak ik een kaarsje aan voor mijn moeder. Het schrijven van mijn boek is niet zozeer therapeutisch geweest, maar het zorgde wel voor bijzondere ontmoetingen.

Na een overlijden moet er natuurlijk van alles worden geregeld. Ik ben daar van nature nogal slecht in, een reden waarom mijn moeder altijd mijn financiën heeft verzorgd. Gelukkig is alles ook na de uitvaart goed afgehandeld en heb ik daar in ieder geval geen trauma’s aan overgehouden. Wel is er veel om bij stil te staan.

Wat ik graag tegen mantelzorgers wil zeggen is: erken dat je taak zeer intensief is. Neem regelmatig rust, verwen jezelf en voel je daar niet schuldig over. Hoe beter jij eraan toe bent, hoe beter je kunt geven. En dat maakt ook deel uit van een mooi levenseinde.”